Một bức tranh trong nhà đẹp nhất khi tâm của nó nằm ngang tầm mắt người đứng, khoảng một mét rưỡi tính từ sàn, có khoảng thở đủ rộng quanh nó, không bị nắng chiếu thẳng, và nếu treo trên ghế sofa hay tủ thì bề ngang tranh nên khoảng hai phần ba món đồ bên dưới. Phần lớn những bức tranh trông lạc lõng trong nhà là do treo quá cao, quá nhỏ, hoặc quá chật.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Thuật. Mình đã nói nhiều về cách xem tranh ở bảo tàng. Tập này mình mang tranh về nhà, vì ở nhà mới là nơi mình sống cùng tranh mỗi ngày, và vài nguyên tắc nhỏ sẽ làm khác biệt lớn.
Tầm mắt: lỗi phổ biến nhất là treo quá cao
Hãy nhìn quanh nhà bạn hoặc nhà người quen. Rất nhiều bức tranh được treo sát trần, cao hơn đầu người, khiến mình phải ngửa cổ mới nhìn được. Đó là lỗi phổ biến nhất.
Các bảo tàng thường treo tranh sao cho tâm tranh ở khoảng ngang tầm mắt một người đứng, quanh một mét rưỡi tính từ sàn. Ở nhà, bạn có thể dùng mốc đó làm điểm khởi đầu, rồi chỉnh theo chiều cao người trong nhà và không gian.
Với phòng mà mọi người chủ yếu ngồi, như phòng khách, phòng ăn, có thể hạ thấp hơn một chút để người ngồi nhìn thoải mái. Với hành lang, cầu thang, giữ ngang tầm mắt người đi.
Một mẹo đơn giản: trước khi đóng đinh, nhờ người giữ tranh áp lên tường, bạn lùi ra vài bước, ngồi xuống ghế, đứng dậy, đi qua đi lại. Mắt bạn sẽ biết chỗ nào là đúng.
Tranh trên sofa, trên tủ: tỷ lệ hai phần ba
Khi treo tranh phía trên một món đồ lớn như sofa, tủ, giường, tranh nên có bề ngang khoảng hai phần ba món đồ ấy. Tranh quá nhỏ sẽ trông như con tem trên tường, tranh quá lớn sẽ đè nặng lên đồ đạc.
Khoảng cách giữa mép dưới tranh và mép trên sofa nên vừa đủ để hai thứ trông như một cặp, thường là một gang tay hoặc hơn chút. Treo quá cao thì tranh và sofa như hai người lạ.
Nếu chỉ có tranh nhỏ, bạn có thể gom vài bức thành một nhóm để cả nhóm đạt bề ngang ấy. Khi treo nhóm, giữ khoảng cách giữa các khung đều nhau, và coi cả nhóm như một bức tranh lớn khi tính chiều cao.
Mẹo của nhiều người làm nội thất là cắt giấy báo theo kích thước từng khung, dán thử lên tường bằng băng dính giấy, ngắm vài ngày, rồi mới đóng đinh. Đỡ phải đục tường nhiều lần.
Một bức lớn hay nhiều bức nhỏ?
Một bức tranh lớn trên một bức tường trống tạo ra điểm nhấn mạnh, không gian yên tĩnh, tập trung. Hợp với phòng khách tối giản, hoặc khi bạn có một tác phẩm thật sự yêu.
Nhiều bức nhỏ treo thành nhóm tạo cảm giác ấm cúng, có câu chuyện, như một bộ sưu tập kỷ niệm. Có thể xếp thẳng hàng theo lưới cho ngăn nắp, hoặc xếp tự do cho phóng khoáng. Một sợi chỉ chung, như cùng màu khung, cùng tông màu tranh, cùng đề tài, sẽ giữ nhóm khỏi rối.
Đừng quên giá trị của bức tường trống. Không phải tường nào cũng cần tranh. Khoảng trống giúp mắt nghỉ và làm những bức được treo nổi bật hơn. Giống như khoảng lặng trong âm nhạc, hay khoảng giấy trắng trong tranh thuỷ mặc.
Một căn nhà treo kín tranh từ trần tới sàn có thể rất thú vị, nhưng đó là một lựa chọn có chủ ý, không phải mặc định.
Ánh sáng và những kẻ thù của tranh
Ánh sáng tự nhiên gián tiếp là tốt nhất cho tranh. Tránh treo tranh ở chỗ nắng chiếu thẳng vào, nhất là tranh giấy, tranh lụa, ảnh in, vì màu sẽ phai nhanh. Tranh sơn dầu, sơn mài bền hơn nhưng nắng gắt lâu ngày vẫn gây hại.
Ở xứ nồm ẩm, tránh treo tranh trên bức tường thường xuyên ẩm, tường giáp nhà tắm, tường bị thấm. Tránh treo ngay trên bếp nấu, nơi hơi dầu mỡ bám lên, và ngay trước luồng gió máy điều hoà thổi thẳng.
Nếu muốn chiếu đèn cho tranh, chọn đèn ánh sáng ấm, chiếu từ trên xuống chéo, không quá gần để tránh nóng. Tranh có kính dễ bị loá, bạn cần thử góc đèn để tránh phản chiếu.
Thỉnh thoảng hãy kiểm tra mặt sau tranh xem có mốc, mối, côn trùng không. Đó là những việc nhỏ mà bảo tàng làm thường xuyên, mình cũng làm được ở nhà.
Chọn tranh theo không gian, hay không gian theo tranh?
Nhiều người chọn tranh để hợp màu sofa, hợp rèm cửa. Điều đó không sai, nhưng mình gợi ý nghĩ thêm một chiều: chọn tranh mình thật sự thích, rồi tìm chỗ cho nó trong nhà. Tranh hợp màu sẽ cũ đi khi bạn đổi rèm. Tranh mình yêu thì ở với mình lâu hơn.
Hãy nghĩ tới việc ai sẽ nhìn tranh, nhìn lúc nào. Tranh ở phòng khách là tranh mình chia sẻ với khách. Tranh ở phòng ngủ là tranh mình nhìn lúc thức dậy và lúc đi ngủ. Tranh ở góc làm việc là tranh mình liếc lên khi mệt.
Mỗi chỗ hợp một kiểu tranh. Một bức phong cảnh rộng mở có thể hợp góc làm việc để mắt có chỗ đi xa. Một bức dịu, ít tương phản có thể hợp phòng ngủ.
Và đừng ngại thay đổi. Thỉnh thoảng đổi chỗ tranh, cất bớt, lấy ra bức khác, như bảo tàng thay phiên trưng bày. Bạn sẽ thấy những bức quen bỗng mới lại.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh phòng ngủ ở đâu là đẹp?
Vị trí phổ biến là phía trên đầu giường, theo nguyên tắc tỷ lệ hai phần ba bề ngang giường, hoặc bức tường đối diện giường để nhìn thấy khi nằm. Nên dùng móc treo chắc chắn cho tranh trên đầu giường.
Tranh có kính và không kính, loại nào tốt hơn?
Tranh giấy, tranh lụa, ảnh in nên có kính để bảo vệ khỏi bụi và ẩm. Tranh sơn dầu thường không cần kính, để bề mặt thở và không bị loá.
Treo tranh không muốn khoan tường thì làm sao?
Có thể dùng thanh ray treo tranh sát trần với dây treo, móc dán chịu lực cho tranh nhẹ, hoặc dựng tranh trên kệ, trên tủ tựa vào tường. Dựng tranh trên kệ còn dễ thay đổi.
Treo nhiều tranh khác nhau thế nào cho khỏi rối?
Chọn một yếu tố chung như cùng màu khung, cùng tông màu, cùng chất liệu, và giữ khoảng cách đều giữa các khung. Bắt đầu từ bức lớn nhất ở giữa rồi xếp các bức nhỏ quanh nó.
Tranh bị ẩm mốc mặt sau thì làm gì?
Đưa tranh ra khỏi chỗ ẩm, để nơi thoáng khô, không phơi nắng. Với tranh có giá trị, nên hỏi người phục chế thay vì tự lau chùi bằng hoá chất.
