Đi triển lãm tranh, bạn không phải mua gì cả. Phần lớn triển lãm mở cửa tự do, không bán vé, ai cũng có thể vào xem, đi chậm, đứng lâu trước bức mình thích, ghi vài dòng vào sổ cảm tưởng rồi về. Nếu gặp hoạ sĩ, một câu hỏi thật lòng về một bức tranh cụ thể là lời chào tốt hơn mọi lời khen chung chung.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Thuật. Nhiều người kể với mình là đi ngang phòng tranh mà không dám vào, sợ bị coi là khách mua, sợ không hiểu, sợ lạc lõng. Tập này mình muốn gỡ từng nỗi ngại đó, để cánh cửa phòng tranh không còn nặng nữa.
Phòng tranh không phải cửa hàng
Nỗi ngại lớn nhất là nghĩ rằng vào phòng tranh là phải mua. Thật ra, với hoạ sĩ và người tổ chức, người tới xem là điều họ mong nhất. Một triển lãm đông người xem là một triển lãm thành công, dù không bán được bức nào.
Có hai kiểu không gian bạn hay gặp. Một là triển lãm ở bảo tàng, trung tâm văn hoá, nhà triển lãm, thường không bán tranh hoặc không đặt nặng chuyện bán. Hai là phòng tranh thương mại, nơi tranh có thể bán. Nhưng ngay cả ở phòng tranh thương mại, bạn vẫn hoàn toàn có thể vào xem mà không ai làm phiền.
Nếu có nhân viên tới hỏi, bạn chỉ cần nói mình đang xem. Người làm phòng tranh tử tế hiểu rằng người xem hôm nay có thể là người yêu nghệ thuật cả đời sau này.
Hãy coi phòng tranh như một thư viện mở cửa miễn phí, chỉ khác là sách treo trên tường.
Buổi khai mạc: đông vui và hơi ồn
Buổi khai mạc là ngày đầu tiên của triển lãm, thường vào chiều tối, có hoạ sĩ, bạn bè, người trong giới, có khi có phát biểu ngắn, có nước uống. Đây là dịp gặp gỡ, trò chuyện nhiều hơn là dịp xem tranh kỹ.
Nếu bạn muốn cảm nhận không khí, gặp hoạ sĩ, thì đi khai mạc rất vui. Nếu bạn muốn xem tranh yên tĩnh, hãy đi vào một buổi sáng ngày thường sau đó. Nhiều khi cả phòng chỉ có mình bạn và những bức tranh.
Ở khai mạc, phép lịch sự đơn giản: không cầm ly nước đi sát mặt tranh, không chen ngang khi hoạ sĩ đang nói chuyện với người khác, không chụp ảnh tự sướng che kín tranh của người ta.
Và nếu được mời phát biểu cảm tưởng, bạn cứ nói thật điều mình thấy. Không ai chờ đợi bạn nói như nhà phê bình.
Chấm đỏ, nhãn tranh và tờ giới thiệu
Ở phòng tranh thương mại, bạn có thể thấy những chấm tròn nhỏ màu đỏ dán cạnh một số bức. Theo thông lệ ở nhiều nơi, chấm đỏ nghĩa là bức đó đã có người mua hoặc đặt mua. Thấy nhiều chấm đỏ nghĩa là triển lãm bán được.
Bên cạnh mỗi bức thường có nhãn nhỏ ghi tên tranh, chất liệu, kích thước, năm. Có nơi in giá trong một bảng riêng, hỏi nhân viên nếu bạn tò mò. Mình sẽ nói kỹ về cách đọc nhãn ở một tập riêng.
Ở lối vào thường có một tờ giới thiệu hoặc một đoạn chữ trên tường, ghi lời của hoạ sĩ hoặc người giám tuyển về chủ đề triển lãm. Đọc nó trước hay sau là tuỳ bạn. Mình hay đi một vòng xem trước, rồi đọc, rồi đi lại vòng hai.
Vòng thứ hai thường là vòng hay nhất, vì lúc đó bạn đã có một sợi chỉ để nối các bức tranh với nhau.
Nói gì khi gặp hoạ sĩ?
Nhiều người gặp hoạ sĩ thì lúng túng, chỉ nói được một câu tranh đẹp quá. Câu đó không sai, nhưng hoạ sĩ nghe rất nhiều lần. Một câu hỏi cụ thể sẽ làm cuộc trò chuyện mở ra ngay.
Bạn có thể chỉ vào một bức mình thích và hỏi: anh vẽ bức này trong bao lâu, chị bắt đầu từ chỗ nào trên tranh, màu xanh này pha thế nào mà lạ vậy, cảnh này có thật không. Những câu hỏi về quá trình thường được hoạ sĩ trả lời rất hào hứng.
Nên tránh hỏi những câu kiểu bức này có nghĩa là gì theo giọng chất vấn. Thay vào đó, hãy nói bạn thấy gì: em nhìn bức này thấy như một buổi chiều mưa, có đúng ý anh không. Hoạ sĩ thường thích nghe người xem cảm nhận, kể cả khi khác ý mình.
Và nếu bạn không thích tranh, không cần nói gì cả. Chỉ cần cảm ơn họ đã mời bạn vào xem.
Ghi sổ cảm tưởng và mang gì về nhà
Nhiều triển lãm có một cuốn sổ cảm tưởng ở cửa. Đừng ngại viết vào đó vài dòng. Với hoạ sĩ, đọc những dòng của người lạ sau mỗi triển lãm là một niềm vui lớn, nhất là những dòng nói về một bức cụ thể.
Bạn có thể chụp ảnh nếu phòng tranh cho phép, nhưng hãy chụp một hai bức mình thích nhất, kèm nhãn tranh, thay vì chụp hết. Về nhà xem lại, bạn sẽ nhớ được tên hoạ sĩ và có thể theo dõi họ sau này.
Nếu triển lãm có tập sách giới thiệu, thường được gọi là ca ta lô, bạn có thể xin hoặc mua. Đó là kỷ niệm tốt và là nguồn tư liệu quý.
Và một việc nhỏ cho lần đầu: chọn ra một bức duy nhất bạn thích nhất cả triển lãm, đứng trước nó thêm hai phút. Về nhà, kể cho một người khác nghe vì sao bạn chọn nó. Đó là cách nhanh nhất để một lần đi xem trở thành một thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết có triển lãm nào đang mở?
Bạn có thể theo dõi trang của các bảo tàng mỹ thuật, trung tâm văn hoá, nhà triển lãm và các phòng tranh trong thành phố. Nhiều triển lãm cũng được giới thiệu trên báo văn hoá và mạng xã hội.
Đi xem triển lãm một mình có kỳ không?
Không hề. Đi một mình còn giúp bạn tự do dừng lâu ở bức mình thích, không phải theo nhịp ai. Nhiều người xem tranh lâu năm thích đi một mình hơn.
Có được chạm vào tranh trong triển lãm không?
Không nên, trừ khi tác phẩm được làm để người xem tương tác và có hướng dẫn rõ. Dầu trên tay có thể làm hỏng bề mặt tranh, nhất là tranh sơn dầu và sơn mài.
Hỏi giá tranh có bất lịch sự không?
Ở phòng tranh thương mại, hỏi giá là bình thường, bạn có thể hỏi nhân viên một cách nhẹ nhàng. Ở triển lãm không bán tranh thì không cần hỏi.
Triển lãm nghệ thuật đương đại khó hiểu thì làm sao?
Hãy đọc đoạn giới thiệu của người giám tuyển, và nếu có buổi hướng dẫn hoặc trò chuyện với nghệ sĩ thì nên tham dự. Cho phép mình không hiểu hết cũng là một cách xem.
